सूर्यफूल लागवडीची संपूर्ण माहिती Sunflower Cultivation Information In Marathi

Sunflower Cultivation Information:- सूर्यफूल हे तेलबिया पीक आहे. सूर्यफूलाची लागवड भारतात सर्वत्र केली जाते. महाराष्ट्रात या पिकाची लागवड सर्वाधिक प्रमाणात केली जाते.सूर्यफूल ही लोकप्रिय आणि बहुमुखी वार्षिक वनस्पती आहेत जी त्यांच्या तेजस्वी आणि आनंदी स्वरूपासाठी ओळखली जातात. तेल उत्पादन, बर्डसीड आणि शोभेच्या उद्देशांसह विविध कारणांसाठी घेतले जातात.

Sunflower Cultivation Information
Sunflower Cultivation Information

सूर्यफूल लागवडीची संपूर्ण माहिती Sunflower Cultivation Information

सूर्यफूल लागवड ही एक फायदेशीर शेती आहे. ज्यापासून सूर्यफूल तेल काढले जाते. सूर्यफूल तेल हे एक पौष्टिक तेल आहे, जे खाण्यासाठी वापरले जाते तसेच खाद्यपदार्थांमध्ये आणि औद्योगिकरित्या वापरले जाते.सूर्यफूल पिकाची लागवड चांगल्या निचऱ्याच्या, मध्यम काळ्या किंवा मृण्मय जमिनीत करता येते. या जमिनीत या पिकाची चांगली वाढ होते आणि उत्पादन चांगले मिळते. सूर्यफूल पिकाची लागवड उन्हाळ्यात, पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यातही करता येते. मात्र, उन्हाळ्यात या पिकाची लागवड चांगली होते.

हवामान व जमीन:-

सूर्यफूल हे उष्णकटिबंधीय आणि उपोष्णकटिबंधीय हवामानात चांगले वाढते. ते पांढर्‍या वाळूपासून ते काळ्या चिकणमातीपर्यंत विविध प्रकारच्या जमिनीत वाढू शकते, परंतु ते चांगले निचऱ्याची माती पसंत करते. सूर्यफूल पिकाची लागवड उन्हाळ्यात, पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यातही करता येते, परंतु उन्हाळ्यात या पिकाची लागवड चांगली होते.

सूर्यफूल पूर्ण सूर्यप्रकाशात वाढतात, त्यांना दररोज किमान 6-8 तास थेट सूर्यप्रकाश आवश्यक असतो.ते मातीच्या विस्तृत श्रेणीमध्ये वाढू शकतात परंतु 6.0 आणि 7.5 दरम्यान पीएच असलेली, चांगल्या निचरा होणारी, चिकणमाती माती पसंत करतात.माती सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध असावी आणि जड चिकणमाती किंवा वालुकामय जमीन नसावी.

सूर्यफूल पिकाची वाढ आणि विकासासाठी 20 ते 30 डिग्री सेल्सियस तापमान योग्य आहे.सूर्यफूल पिकाला 60 ते 100 सेमी पाऊस आवश्यक आहे.सूर्यफूल पिकाला मध्यम आर्द्रता आवश्यक आहे.सूर्यफूल पिकाची चांगली वाढ आणि विकासासाठी भरपूर सूर्यप्रकाश आवश्यक आहे.

सूर्यफूल पिकाची लागवड दोन प्रकारे करता येते:-

थेट पेरणी पद्धत:- थेट पेरणी पद्धतीमध्ये जून ते जुलै महिन्यात पेरणी केली जाते. तर रोपे तयार करून लागवड पद्धतीमध्ये मे महिन्यात रोपे तयार करून जून ते जुलै महिन्यात लागवड केली जाते.

रोपे तयार करून लागवड पद्धत:- सूर्यफूल पिकाची पेरणी 30-45 सें.मी. अंतरावर सरी-वरंबे करून केली जाते. एकरी 1000 ते 1200 रोपे लागवडीसाठी आवश्यक असतात.

सूर्यफुलाच्या जाती:-

सूर्यफुलाच्या विविध जाती आहेत, ज्यांचे तीन मुख्य प्रकारांमध्ये वर्गीकरण केले आहे:

  • तेलबिया:- तेलबियांच्या वाणांची लागवड तेल उत्पादनासाठी केली जाते आणि ते वेगवेगळ्या आकारात आणि तेल सामग्रीमध्ये येतात.
  • गैर-तेलबिया:- तेलबिया नसलेल्या जाती त्यांच्या बियांसाठी (स्नॅकिंग किंवा बर्डसीड) वाढवल्या जातात आणि मोठ्या किंवा लहान असू शकतात.
  • शोभेच्या:- शोभेच्या फुलांसाठी शोभेच्या जाती उगवल्या जातात आणि त्यांची उंची आणि रंग बदलू शकतात.

सूर्यफूल पिकाची लागवड करण्यासाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स:-

  • चांगले वाण निवडा.
  • योग्य वेळी पेरणी करा.
  • योग्य अंतरावर पेरणी करा.
  • पिकाला नियमित पाणी द्या.
  • पिकाला योग्य खत व्यवस्थापन करा.
  • पिकाला वेळोवेळी तणनाशकाची फवारणी करा.
  • पिकाला रोग आणि किडींपासून संरक्षण द्या.
  • योग्य वेळी काढणी करा.

सूर्यफूल लागवड:-

Sunflower Cultivation Information
Sunflower Cultivation Information

सूर्यफूल सामान्यत: थेट बियाण्यांपासून लावले जातात. आपल्या प्रदेशातील शेवटच्या दंव तारखेनंतर, सहसा वसंत ऋतूमध्ये त्यांची लागवड करा.विविध आणि इच्छित आकारानुसार बियाणे 6-24 इंच अंतरावर ठेवा.बिया 1 इंच खोल आणि मातीने झाकून ठेवा.माती समान रीतीने ओलसर ठेवण्यासाठी सतत पाणी द्या, सामान्यतः पहिल्या 3-4 आठवड्यांत.सूर्यफूल तुलनेने दुष्काळ-सहिष्णु असतात आणि कोरड्या स्पेलमध्येच त्यांना पाणी द्यावे लागते.

लागवडीपूर्वी किंवा वाढत्या हंगामात संतुलित खतांचा वापर केल्यास सूर्यफुलाचा फायदा होतो.नायट्रोजन, फॉस्फरस आणि पोटॅशियम (N-P-K) समान भाग असलेले खत वापरा.रोपांना थोडी पाने आल्यावर ते इच्छित अंतरापर्यंत पातळ करा. हे सुनिश्चित करते की उर्वरित वनस्पतींना वाढण्यास पुरेशी जागा आहे.

सूर्यफूल उंचीमध्ये मोठ्या प्रमाणात बदलू शकतात, काही जाती 15 फूट (4.5 मीटर) किंवा त्याहून अधिक पर्यंत पोहोचतात. उंच वाणांना वाऱ्याच्या स्थितीत किंवा मुसळधार पावसात तुटून पडण्यापासून रोखण्यासाठी स्टेकिंग किंवा आधारआवश्यक असू शकतो.सूर्यफूल पिकाची लागवड करून चांगले उत्पन्न मिळवण्यासाठी योग्य ती तंत्रज्ञान वापरणे आवश्यक आहे.

सूर्यफूलाच्या बिया खाण्याचे काही फायदे :-

  • हृदयरोगाचा धोका कमी करणे: सूर्यफूलाच्या बियामध्ये ओमेगा-6 फॅटी ऍसिड असतात, जे हृदयरोगाच्या धोक्याचे घटक कमी करू शकतात.
  • वजन कमी करणे: सूर्यफूलाच्या बियामध्ये फायबर जास्त असते, जे वजन कमी करण्यास मदत करू शकते.
  • रक्तदाब नियंत्रित करणे: सूर्यफूलाच्या बियामध्ये मॅग्नेशियम असते, जे रक्तदाब नियंत्रित करण्यात मदत करू शकते.
  • त्वचा आणि केसांसाठी फायदे: सूर्यफूलाच्या बियामध्ये व्हिटॅमिन ई असते, जे त्वचे आणि केसांसाठी फायदेशीर आहे.
  • कर्करोगविरोधी गुणधर्म: सूर्यफूलाच्या बियामध्ये अँटिऑक्सिडेंट गुणधर्म असतात, जे कर्करोगविरोधी गुणधर्म प्रदर्शित करू शकतात.
  • मधुमेह नियंत्रित करणे: सूर्यफूलाच्या बियामध्ये फायबर जास्त असते, जे मधुमेह नियंत्रित करण्यात मदत करू शकते.

कीड आणि रोग व्यवस्थापन:-

सूर्यफुलावर परिणाम करणाऱ्या सामान्य कीटकांमध्ये करपा, तुडतुडे, मावा, ढेकूण,ऍफिड, सुरवंट आणि पक्षी यांचा समावेश होतो. तुमच्या पिकाचे संरक्षण करण्यासाठी कडुलिंबाचे तेल किंवा पक्ष्यांची जाळी यासारख्या योग्य पद्धती वापरा.बुरशी आणि गंज यांसारख्या रोगांकडे लक्ष द्या आणि आवश्यक असल्यास योग्य बुरशीनाशकांनी उपचार करा.सूर्यफूल पिकामध्ये अनेक रोग आणि किडींचा प्रादुर्भाव होतो. या किडींचा आणि रोगांचा प्रादुर्भाव रोखण्यासाठी योग्य ती उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.

कापणी:-

तेल उत्पादनासाठी सूर्यफुलाची कापणी सामान्यत: बिया पूर्णपणे परिपक्व झाल्यावर केली जाते, जे फुलांच्या डोक्याच्या मागील बाजूस तपकिरी होऊन बियाणे टणक झाल्यामुळे दिसून येते.स्नॅकिंग किंवा बर्डसीडसाठी कापणी करण्यासाठी, डोकेचा मागचा भाग पिवळा होईपर्यंत आणि बिया भरडल्या परंतु जास्त परिपक्व होईपर्यंत प्रतीक्षा करा.

जर तुम्हाला भविष्यातील लागवडीसाठी सूर्यफुलाच्या बिया जतन करायच्या असतील तर काही फुलांचे डोके रोपावर पूर्णपणे परिपक्व होऊ द्या.डोके कोरडे झाल्यावर कापणी करा, बिया काढून टाका आणि थंड, कोरड्या जागी ठेवा.कापणी केलेल्या सूर्यफुलाच्या बिया थंड, कोरड्या जागी हवाबंद डब्यात साठवा जेणेकरून खराब होणे आणि कीटकांचा प्रादुर्भाव होऊ नये.पुनर्लावणीच्या उद्देशाने बियाणे थंड, कोरड्या जागी साठवले पाहिजे आणि आर्द्रता आणि अति तापमानापासून दूर ठेवावे.

FAQ:-

सूर्यफूलाच्या विकासासाठी तापमान किती आवश्यक आहे ?

उत्तर:- सूर्यफूलाच्या विकासासाठी 20 ते 30 डिग्री सेल्सियस तापमान योग्य आहे.

सूर्यफुलाची कापणी केव्हा केली जाते ?

उत्तर:- तेल उत्पादनासाठी सूर्यफुलाची कापणी सामान्यत: बिया पूर्णपणे परिपक्व झाल्यावर केली जाते.

सूर्यफुलाची झाडे किती फूट वाढतात ?

उत्तर:- सूर्यफूल उंचीमध्ये मोठ्या प्रमाणात बदलू शकतात, काही जाती 15 फूट (4.5 मीटर) किंवा त्याहून अधिक पर्यंत पोहोचतात.

सूर्यफूल पिकाला पाऊस किती सेमी आवश्यक आहे ?

उत्तर:- सूर्यफूल पिकाला 60 ते 100 सेमी पाऊस आवश्यक आहे.

Leave a Comment